Boek: Een geschiedenis van Duitsland – Georgi Verbeeck

18 mei 2010 at 15:43 Plaats een reactie


Ik heb van dit boek ontzettend genoten. Niet zoals je van een sterke roman snoept of al huiverend slurpt van een thriller, maar zoals je van het innerlijke van een kathedraal geniet waaraan, steen voor steen, honderd jaar is gebouwd. Zo is deze vlot leesbare turf over bijna 2000 jaar Duitse geschiedenis opgebouwd, als een legoland, episode op episode, overzichtelijk, doch zonder te vervallen in schrale versimpeling.

Er zit een onmiskenbare lijn in dit werk van historicus en professor Georgi Verbeeck. De Duitse staat is veel later tot democratische rijpheid gekomen dan bijvoorbeeld Frankrijk en Engeland. Het heeft een Sonderweg (eigenaardige, speciale, uitzonderlijke weg) gevolgd in de loop van zijn geschiedenis. Is het daarom dat Duitsland na de rammelende Weimarrepubliek aan overacting is gaan doen? Leidde die Sonderweg recht (of bochtig) naar de grote catastrofe van het fascisme? Georgi Verbeeck geeft zijn boek niet zonder reden de titel ‘Een geschiedenis van Duitsland’. Tegelijk strooit hij in zijn boek regelmatig de gedachte uit dat de geschiedenis eerder als een continu gebeuren moet gezien worden.

Politiek, economisch, religieus en sociaal

Boeiend en leerrijk zijn adjectieven die zonder aarzelen voor dit boek gebruikt mogen worden, het leert ons naar de geschiedenis kijken als een geschakeerd spinsel, een web waarin politieke, economische, religieuze en sociale draden ineenhaken.

Alleen de Sachsenschlächter Karel de Grote slaagde erin om een hecht groot Frankisch (Duits) Rijk uit te bouwen waarin hij de erfenis van het (West-)Romeinse keizerrijk samensmolt met de christelijke traditie. Hij was de rex van de Franken én de imperator die de christelijke wereld beschermde. In de politieke retoriek wordt hij daarom dikwijls als ‘vader’ van Europa opgevoerd. Omdat zijn rijk te groot was om centraal bestuurd te worden, werd het gezag toevertrouwd aan territoriale vorsten. Een zeer vroege voorafspiegeling van de moderne confederale staatsstructuur.

Lebensraum

In de loop van de late Middeleeuwen kwam een demografische verschuiving op gang, Ostsiedlung genaamd: ‘Duitsers’ die naar het oosten trokken op zoek naar landbouwgronden (Lebensraum). Een gegeven dat later opduikt in de imperialistische mythevorming van een Volk ohne Raum.

Op het einde van de late Middeleeuwen lag de ontwikkeling van het Duitse Rijk op het vlak van politieke, juridische en bestuurlijke instellingen ver achterop in vergelijking met de manier waarop vorsten in het Westen van Europa hun macht uitoefenden. Het had ook geen hoofdstad van waaruit impulsen vertrokken. Cultureel daarentegen was het echter verre van een woestenij: het lag op een kruispunt van culturen in het midden van het continent.

Katholieken tegen protestanten

Duitsland bleef lang een ‘rijk’ van vele lokale vorsten. Na de Reformatie en de Contrareformatie kwam er nog een breuklijn bovenop, het katholieke westen en zuiden tegen het protestantse noorden.

In het begin van 18de eeuw werpt Pruisen (met Habsburgs Oostenrijk de grootse deelstaat) zich op als militaristische grootmacht; efficiëntie, plichtsbesef en gezagsgetrouwheid zijn de dominerende trekken van het regime. Ook de idealistische filosofie van Immanuel Kant legt de klemtoon op plicht en plichtsbewustzijn. Samen met de hang naar innerlijke vroomheid zullen deze wezenskenmerken het fundament vormen van de latere mentaliteit van de Duitse kleinburgerij.

Verlichte despoten

Tegen het einde van de 18de eeuw krijgt Duitsland als Kulturnation vorm, evenwel nog altijd zonder duidelijke politieke inhoud. De filosoof van Sans Souci, Frederik de Grote, verbeeldt dit hoogst persoonlijk. Dit is een tijdperk waarin de ‘geletterden’ zich afkeren van de banale werkelijkheid, die laten ze over aan de machthebbers. In Frankrijk breekt de revolutie uit, in Pruisen en Oostenrijk heersen verlichte despoten. Duitsland blijft een lappendeken zonder politiek centrum, zonder sterke nationale bourgeoisie, die – zoals in Parijs – de burgerlijke revolutie zou kunnen ontketenen.

Begin 19de eeuw rukt Pruisen – waar de geest van de Franse revolutie school maakt – zich los van het Napoleontische juk. Het ontwikkelt zich tot kernland van de nationale Duitse wederopstanding en zal zo zijn stempel drukken op het Duitse nationalisme van de 19de eeuw. Raar maar waar: de Franse bezetting had het Duitse nationalisme doen ontstaan!Dienstbaarheid aan de eigen natie stond gelijk aan opkomen voor het eigen volk. Nationalisme en liberalisme hadden elkaar gevonden. Dit nationalisme zal evenwel een op revanche gerichte beweging worden door het feit dat de staat als instelling te veel achterstand had op landen als Frankrijk en Engeland. Gevoed door een minderwaardigheidscomplex ging het in toenemende mate de oorsprong en het eigen karakter van het eigen volk verheerlijken.

Bismarck

Onder Bismarck krijgt de Duitse eenheid vorm na een Pruisische overwinning op Denemarken en Oostenrijk (!) en dan samen tegen Frankrijk. (Reichsgründung, Versailles 18 januari 1871). Ondertussen had de economische crisis van 1873 de socialistische arbeiderspartij veel aanhang bezorgd. Bismarck stelde ze als Reichsfeinde buiten de wet en nam, om ze het gras voor de voeten weg te maaien, zelf sociale maatregelen. Hij legt de grondslagen van een autoritair geleide welvaartsstaat.

Waarnemers herkennen hierin reeds de grondtonen van het nationaalsocialisme dat Duitsland, na het instorten van de Weimarrepubliek (1918-1923),  in de 20ste eeuw naar de meest verwoestende oorlog uit zijn geschiedenis zal leiden en Europa naar de grootste catastrofe, namelijk WOII. De Sonderweg van Duitsland hield een keuze in tegen zowel de Westerse decadentie van de parlementaire democratie als tegen het autoritaire communistische regime in de Sovjet-Unie. Uiteraard speelde ook revanche omwille van de harde represailles na WOI een rol.

Absolute aanrader

Voor iedereen die van geschiedenis houdt, voor iedereen die politiek koestert, voor iedereen die door Duitsland reist tijdens de komende vakantie is dit boek een absolute aanrader.

Louis Mariën
(oud-hoofdredacteur van Visie, hoofdredacteur van De Gids op Maatschappelijk Gebied)

Een geschiedenis van Duitsland – sporen en dwaalsporen van een natie, Georgi Verbeeck. Uitg. Acco, 270 blz.

Advertenties

Entry filed under: Boeken. Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , .

Expo: Kamp Vogelsang door de lens van Andreas Magdanz Expo: Werk bepaalt je wereldbeeld

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Welkom op de blog van Visie! Hier vind je…

films
boeken
theater
expo’s
vakantie- en actietips
jeugd
Ideeën of een reactie? Laat ze zeker achter!

Aantal bezoekers

  • 215,036 bezoekers

%d bloggers liken dit: