Boek: Een kleine geschiedenis van de Grote Oorlog 1914-1918 (Koen Koch)

8 november 2010 at 17:30 1 reactie


Grote geschiedschrijving komt tot stand als zowel de morele betrokkenheid van de auteur bij zijn onderwerp als de afstandelijkheid van de historicus in hem hun deel krijgen in het geheel. Koen Koch smeedt deze elementen ineen als een goudsmid van de geschiedenis. Toch noemt hij zijn boek over de Grote Oorlog ‘een kleine geschiedenis’. Hiermee doet hij zichzelf tekort.

Zijn kleine geschiedenis blijft aan de ribben plakken. Hij trekt niet enkel de zwachtels van de wonden (15 miljoen doden, waarvan 4 miljoen burgers) maar ontkracht tegelijk een paar gratuite mythes. Koen Koch heeft bovendien een goede pen. Daarmee zoekt hij antwoorden op de vragen: was deze oorlog onvermijdelijk? Waarom moest hij zo lang duren? En dan, jawel, de schuldvraag: wie was verantwoordelijk voor deze waanzin? Een absolute aanrader voor wie zonder zwoegen kennis wil verwerven over de Waanzin van de Grote Oorlog van ’14-18’.

Er zaten in de zomer van 1914 meer scherpslijpers en ijzervreters klaar in Europa dan die ene Gavrilo Princip die in Sarajevo Franz Ferdinand, de kroonprins van Oostenrijk-Hongarije, neerknalde. Zowel politici als militairen, die al in 1914 wisten dat de oorlog lang en bloederig zou worden maar in hun fatalisme toch doorgingen.  Zoals de stafchef van het Duitse leger Erich von Falkenhayn schreef: “Zelfs als we ten onder gaan, mooi was het toch”.

Hopeloze strijd

Van redelijkheid was geen sprake meer, zeker niet bij grote oorlogsstokers als de Oostenrijkse stafchef Conrad von Hötzendorf : “Het wordt een hopeloze strijd; maar hij moet gestreden worden omdat een oude monarchie en een glorieus leger ten gronde moeten gaan”. De wil om een oorlog te vermijden was verdampt, schrijft Koen Koch. De leiders deden geen inspanningen meer om een oorlog te vermijden.

De tenoren uit de Europese politiek speelden eveneens met vuur. De Duitse kanselier Bethmann Hollweg koterde de Russen en de Fransen voortdurend in de tanden om de economische glansprestaties van Duitsland ook in nationale trots te verzilveren. Uiteindelijk faalde zijn tactiek van ‘gecalculeerde risico’s’ en moest hij zich bij de militaire logica aansluiten. In Frankrijk was ondertussen in de loop van de jaren voor het uitbreken van de oorlog een grote wapenindustrie uitgebouwd.

Servië

Toen Oostenrijk-Hongarije Servië na de aanslag op haar aartshertog een ultimatum bezorgde – ‘ we komen eigenhandig de daders van de aanslag op uw grondgebied arresteren’ – was het hek zo goed als van de dam. Servië zou zeer zwaar lijden onder de oorlog, de wonden bleven tot ver in de 20ste eeuw voortetteren. Duitsland en Oostenrijk-Hongarije staan tegenover Rusland en Frankrijk. Nadat Duitsland brutaal België overrompelt, gooit ook Engeland – dat er lang geen zin had – zich in de strijd. In augustus 1914 lopen er twee frontlijnen door het oude continent, een in Oost- en een in West-Europa.

Koen Koch maakt brandhout van de mythe dat de publieke opinie in beide kampen stond te trappelen om aan de strijd te beginnen en zodoende de politici bijna zou verplicht hebben om de oorlog te starten. Een lepe constructie die diende om achteraf de politici vrij te pleiten van schuld.

Morbide propaganda

Verrassend om lezen is wel dat schrijvers en wetenschappers langs beide kanten zich leenden tot morbide propaganda. Schrijvers als Ezra Pound (geboren in VS, naar Engeland uitgeweken) en Thomas Mann (Duits) zagen in de oorlog een kans op morele zuivering, waaruit een nieuwe mens kon ontstaan. Zelfs Albert Einstein ondertekent een manifest waarin staat dat ‘de toekomst van de Europese beschaving afhangt van een overwinning van het Duitse leger’.

Massale mobilisatie en een gigantische oorlogsindustrie waren nodig om slag na slag te leveren, de ene nog bloediger dan de andere. Steeds meer soldaten, meer en zwaarder geschut en granaten deden landschap na landschap in ware slachthuizen veranderen. De generaals gedragen zich als gokverslaafden, met andere woorden: verlies verplicht om door te gaan. Terwijl zij veilig ver weg zitten, stikken de piotten in het slijk van de tranchées of baden ze in het bloed van hun makkers. De oorlog die niet gewonnen kon worden zou vier jaar duren. Het militaire verloop kan je in het boek van Koen Koch volgen aan de hand van kaarten, data en cijfers.

Absurditeit

Op 11 november 1918 om 11 uur zwijgen de kanonnen. Om 2 minuten voor 11 wordt de Canadese soldaat George Price door een Duits sluipschutter doodgeschoten. Alsof de oorlog zelf nog even zijn handtekening wil zetten onder zoveel absurditeit.

In het Verdrag van Versailles staat het figuurlijke buskruit opgestapeld dat WOII van munitie zal voorzien. Nieuwe staten verschijnen uit het niets op de kaart van Europa, uitgetekend op basis van homogene etniciteit, die in vele gevallen ver te zoeken is. Later zal blijken dat dit principe de kiem vormde voor nieuwe grote dwaasheden. In Duitsland zetten de zware herstelbetalingen kwaad bloed, dat amper een paar decennia later zal overkoken.

Zilveren medaille

Als er een soort zilveren medaille bestond in de Libris geschiedenisprijs mag Koen Koch die van mij direct krijgen. Zijn boek staat naast Congo, een geschiedenis van David van Reybrouck.

Louis Mariën

Een kleine geschiedenis van de Grote Oorlog 1914-1918, Koen Koch, uitg. bij Ambo/Manteau, 472 blz.

Koen Koch is hoogleraar in Groningen en Leiden. Hij is adviseur van het In Flanders Fields Museum in Ieper en het IJzerbedevaartmuseum in Diksmuide.

Entry filed under: Boeken. Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , .

Boek: Kopstoot. Het gezicht van de alcohol (Rogier Dijkman en Carolien Euser) Actietip: 11.11.11 heeft een hart voor Afrika

1 reactie Add your own

  • 1. Lieve  |  9 november 2010 om 12:01

    Wauw, klinkt boeiend. De geschiedenislessen over de oorlogen komen me de oren uit, maar misschien toch maar eens dit boek lezen🙂

    Beantwoorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Welkom op de blog van Visie! Hier vind je…

films
boeken
theater
expo’s
vakantie- en actietips
jeugd
Ideeën of een reactie? Laat ze zeker achter!

Aantal bezoekers

  • 208,756 bezoekers

%d bloggers op de volgende wijze: